Prawo cywilne: Wina i możliwości jej wyłączenia

Odpowiedzialność odszkodowawcza za własne czyny opiera się w polskim prawie cywilnym na zasadzie winy. Mówi o tym art. 415 Kodeksu cywilnego, którzy brzmi: „Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia”.

Czym jest wina w prawie cywilnym?
W Kodeksie cywilnym brakuje definicji legalnej winy, ale analizując to zagadnienie skorzystać możemy z bogatego dorobku, które zostawia nam prawo karne. Wina jest swego rodzaju możliwości osobistej zarzucalności konkretnego czynu konkretnej osobie. Czyn ten musi być zabroniony tj. niezgodny z obowiązującymi przepisami prawnymi, ale też zasadami współżycia społecznego. Art. 425 mówi ponadto, że odpowiedzialność za własne czyny nie ponosi osoba niepoczytalna tj. taka, która znajdowała się w stanie wyłączającym świadome myślenie, podjęcie decyzji czy wyrażenie woli. Wyjątkiem od tej regulacji są osoby znajdujące się pod wpływem alkoholu, narkotyków lub innych używek o podobnym działaniu. Podsumowując, osoba chora psychicznie za swoje zachowania nie odpowiada, ale już osoba pijana jak najbardziej. Wina może polegać na umyślnym działaniu lub niedbalstwie, a więc na niedołożeniu wymaganej staranności.

Wyłączenia winy – kiedy możliwe?
Kodeks cywilny przewiduje kilka sytuacji, w których pomimo popełnienia czynu zabronionego, wina zostaje wyłączona. Przede wszystkim o obronie koniecznej, która polega na odparciu bezpośredniego zamachu na jakiekolwiek dobro własne lub innej osoby. Ważne jest to, że owo odparcie musi zadziać się w momencie owego zamachu – nie przed, ani nie po. Przekroczenie granicy obrony koniecznej skutkuje koniecznością wypłacenia odszkodowania. Wina zostaje wyłączona również w przypadku działania w stanie wyższej konieczności. Można więc wyrządzić szkodę jeżeli ratuje się dobro prawnie chronione będące w bezpośrednim niebezpieczeństwie, które stanowi bezsprzecznie wyższą wartość od dobra poświęcanego. W tym wypadku należy pamiętać, że owo niebezpieczeństwo nie może być wywołane przez osobę ratującą. Dobrem najwyższej wartości zawsze będzie zdrowie i życie człowieka, dopiero w dalszej kolejności rzeczy materialne. W niektórych przypadkach dozwolona jest samopomoc – np. w art. 432 KC. Winę wyłącza również zgoda poszkodowanego na ingerencje drugiej osoby w jakąś sferę jego dóbr. Wówczas istotny z punktu widzenia praktycznego jest zakres udzielonego upoważnienia.

Dodaj komentarz